Verantwoordelijkheid lager in de organisatie? Alleen loslaten is niet genoeg

Steeds meer organisaties willen verantwoordelijkheden lager in de organisatie leggen. Minder hiërarchie, kortere lijnen en meer ruimte voor professionals om zelf beslissingen te nemen.

Een logische ontwikkeling. Want juist de mensen die dagelijks met klanten, patiënten, burgers, systemen of productieprocessen werken, zien vaak als eerste wat er werkelijk gebeurt.

Maar er zit een belangrijk verschil tussen verantwoordelijkheid geven en eigenaarschap creëren.

De omgekeerde piramide

In de traditionele organisatie bepaalt de top, vertaalt het management en voert de werkvloer uit. In de zogenoemde omgekeerde piramide komt een groter deel van de beslissingsruimte terecht bij de mensen die het werk uitvoeren.

Dat kan snelheid, betrokkenheid en wendbaarheid opleveren. Maar alleen wanneer de rest van de organisatie mee verandert.

Want wanneer verantwoordelijkheden naar beneden worden gebracht, terwijl besluitvorming, informatie, processen en bevoegdheden bovenin blijven zitten, ontstaat geen eigenaarschap maar frustratie. Je kunt mensen niet verantwoordelijk maken voor iets waarop ze onvoldoende invloed hebben.

Loslaten vraagt om organiseren

Daarom is zelfsturing niet simpelweg een leiderschapsvraagstuk. Het is óók een ontwerpvraagstuk.

Welke besluiten mogen medewerkers zelf nemen? Welke informatie hebben zij daarvoor nodig? Waar liggen de grenzen? Wie is waarvoor verantwoordelijk? En wat gebeurt er wanneer verschillende belangen met elkaar botsen?

De manager verdwijnt daarmee niet. De rol verandert. Minder controleren wat mensen doen en meer zorgen dat mensen kunnen doen waarvoor ze verantwoordelijkheid dragen.

Van eigenaarschap naar bestendige verandering

Binnen CCCM kijken we daarom naar vier samenhangende bewegingen:

OWN it → DO it → DESIGN it → LIVE it

OWN it
Begrijp ik mijn verantwoordelijkheid en neem ik daar daadwerkelijk eigenaarschap voor?

DO it
Kan en durf ik daarnaar te handelen? Beschik ik over het gedrag en de vaardigheden die daarvoor nodig zijn?

DESIGN it
Is de organisatie zo ingericht dat ik die verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk kán nemen? Denk aan rollen, bevoegdheden, processen, informatie en besluitvorming.

LIVE it
Is deze manier van werken uiteindelijk onderdeel geworden van het dagelijks handelen en de cultuur?

Daarmee wordt de omgekeerde piramide meer dan een mooi organogram.

Niet minder management, maar ander management

Verantwoordelijkheid lager in de organisatie leggen betekent daarom niet dat leiderschap minder belangrijk wordt. Integendeel. Leiderschap verschuift van sturen op mensen naar het creëren van de omstandigheden waarin mensen zelf kunnen sturen.

En precies daar ligt misschien wel de belangrijkste vraag achter deze ontwikkeling:

Niet: hoeveel verantwoordelijkheid kunnen we loslaten?
Maar: wat moeten wij veranderen zodat anderen verantwoordelijkheid kunnen nemen?

Dit gaat natuurlijk richting Design it.